هوش مصنوعی؛ فرشته نجات محیط زیست یا هیولای جدید مصرف انرژی؟

وقتی صحبت از هوش مصنوعی می‌شود، همه به یاد چت‌بات‌های باهوش یا ماشین‌های خودران می‌افتیم. اما این روزها در محافل علمی و محیط زیستی، یک بحث داغ راه افتاده که آیا این تکنولوژی قرار است به داد زمین برسد یا خودش به باری اضافه بر دوش طبیعت تبدیل شده است. راستش را بخواهید، جواب این سوال هم بله است و هم خیر. از یک طرف، هوش مصنوعی پتانسیل عجیبی برای حل مشکلات پیچیده اقلیمی دارد و از طرف دیگر، اشتهای سیری‌ناپذیری برای مصرف برق و آب پیدا کرده است.

بیایید اول نیمه پر لیوان را ببینیم. هوش مصنوعی مثل یک ابزار جادویی در دست دانشمندان محیط زیست است. مثلا برای پیش‌بینی دقیق‌تر طوفان‌ها یا تغییرات دما، مدل‌های هوش مصنوعی خیلی سریع‌تر از ابرکامپیوترهای قدیمی عمل می‌کنند. در بخش کشاورزی، سیستم‌های هوشمند می‌توانند دقیقا تشخیص دهند که کدام بخش از زمین به آب یا کود نیاز دارد. این یعنی جلوی هدررفت میلیون‌ها لیتر آب گرفته می‌شود. یا مثلا در بحث حفاظت از حیات وحش، دوربین‌های مجهز به هوش مصنوعی در جنگل‌ها نصب شده‌اند که می‌توانند صدای تبر یا اره‌برقی قاچاقچیان چوب را از کیلومترها دورتر تشخیص دهند و سریع به محیط‌بان‌ها خبر بدهند.

اما حالا نوبت به نیمه تاریک ماجرا می‌رسد. آموزش دادن به یک مدل بزرگ هوش مصنوعی، انرژی وحشتناکی مصرف می‌کند. دیتاسنترهای غول‌پیکری که این مدل‌ها روی آن‌ها اجرا می‌شوند، نیاز به برق مداوم دارند که متأسفانه بخش زیادی از این برق هنوز از سوخت‌های فسیلی تامین می‌شود. علاوه بر برق، بحث آب هم مطرح است. این سرورهای قدرتمند به شدت داغ می‌شوند و برای خنک کردن آن‌ها نیاز به مقادیر عظیمی آب شیرین است. طبق آمارهای اخیر، هر بار که شما یک سوال پیچیده از هوش مصنوعی می‌پرسید، معادل یک بطری کوچک آب در دیتاسنترها تبخیر می‌شود تا سیستم خنک بماند.

پس چاره چیست؟ دنیای تکنولوژی در حال حرکت به سمت هوش مصنوعی سبز است. شرکت‌های بزرگ متعهد شده‌اند که دیتاسنترهای خود را به انرژی‌های پاک مجهز کنند. همچنین برنامه‌نویس‌ها به دنبال کدهایی هستند که با مصرف انرژی کمتر، همان کارایی را داشته باشند. در نهایت، هوش مصنوعی یک ابزار است؛ اگر درست از آن استفاده کنیم، می‌تواند بهترین وکیل مدافع زمین باشد، به شرطی که خودش باعث بدتر شدن اوضاع نشود. مدیریت این پارادوکس، بزرگ‌ترین چالش مهندسان در سال ۲۰۲۶ است.